2. Gıyaseddin Keyhüsrev ertugrul gazi Sâdettin Köpek

Anadolu Selçuklu sultanı 2. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1246). Muhtemelen 1221’de doğdu. I. Alâaddin Keykubat’ınoğludur. Yedi yaşında iken Mübârizüddin Ertokuş’un atabegliğinde Selçuklu topraklarına yeni katılan Mengücüklüler’in merkezi Erzincan ve havalisine melik olarak gönderdi; melikliğinin ilk yıllarında Trabzon’u kuşattı.

2. GIYASETTİN KEYHÜSREV TAHTA NASIL ÇIKTI?

I. Alâeddin Keykubat’ın 1237’de ölümünden sonra önde gelen devlet adamlarından Sâdettin Köpek, Şemsettin Altunaba, Tâcettin Pervâne, Lala Cemâlettin Ferruh ve Gürcüoğlu Zahîrüddevle’nin de gayretleriyle veliaht İzzeddin Kılıcarslan’ın yerine II. Gıyasettin Keyhüsrev’i tahta çıkardı. Ölen sultanın arzusuna karşı olan bu karar ve uygulamayı Kemâlettin Kâmyâr ve Hüsâmettin Kaymerî ile Selçuklu ordusunda hizmet gören Hârizmlilerin emîri Kayırhan (Kırhan) önceleri kabule yanaşmadılarsa da sonradan yeni sultana biat etmek zorunda kaldılar.

2. GIYASETTİN KEYHÜSREV NASIL BİR POLİTİKA İZLEDİ?

2. Gıyasettin Keyhüsrev Selçuklu tahtına oturduktan sonra babasının sağlığında Kayseri’ye gelmiş bulunan yabancı ülke elçilerini kabul etti ve onun Ögedey Han için hazırladığı elçiyi Moğolistan’a gönderdi. Daha sonra Şam Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’l-Kâmil Muhammed ve Halep Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’n-Nâsır Yûsuf ile babası zamanında yapılan tâbiiyyet antlaşmalarını 1237’de yeniledi. Ayrıca el-Melikü’n-Nâsır’ın kız kardeşiyle evlenip kendi kız kardeşini de ona vermek suretiyle aralarında bir hısımlık bağı kurdu. Çok geçmeden diğer Eyyûbî melikleriyle Artuklu emîrleri de ona tâbi oldular. Böylece Sultan 2. Gıyasettin Keyhüsrev, Mısır Eyyûbîlerine karşı kuvvetli bir cephe meydana getirmiş oldu.

SADETTİN KÖPEK SULTAN GIYASETTİN KEYHÜSREV’İ NASIL ALDATTI?

Keyhüsrev, başlangıçta kendisine biat etmek istemeyen devlet adamlarına pek güvenmiyor, tahta geçmesini sağladığı için sözünden çıkamadığı Sâdettin Köpek de onları ortadan kaldırması için kendisine devamlı telkinde bulunuyordu. Genç sultan önce Kayırhan’ı Zamantı (Pınarbaşı) Kalesi’nde zindana attırdı ve çok geçmeden emîr ağır zindan hayatına dayanamayıp 1237’de öldü. Bunun üzerine Hârizmliler Selçuklu hizmetinden ayrılıp Urfa taraflarına çekildiler ve çapulculuğa başladılar; kalabalık bir Türkmen kitlesi de onlara katıldı. Kemâlettin Kâmyâr kumandasındaki bir Selçuklu ordusunu bozguna uğratan Hârizmliler böylece Güneydoğu Anadolu’da bir süre bağımsız şekilde yaşadılar.

Keyhüsrev daha sonra yine Sâdettin Köpek’in telkinleriyle, Selçuklu Devleti’ne yıllarca büyük hizmetlerde bulunmuş olan Kemâlettin Kâmyâr, Şemsettin Altunaba, Hüsâmettin Kaymerî ve Tâcettin Pervâne gibi değerli ve yetenekli devlet adamlarını birer birer bertaraf etti; hatta eski veliaht İzzettin Kılıcarslan ile kardeşi Rüknettin ve anneleri Âdiliye Hatun’u da önce hapse attırdı, sonra da öldürttü.

SADETTİN KÖPEK NASIL ÖLDÜRÜLDÜ?

Artık II. Gıyasettin Keyhüsrev’in karşısında saltanat iddiacısı kalmamıştı; fakat Eyyûbîlere karşı Haziran 1238’de kazandığı Samsat (Sümeysât) zaferinden sonra Sâdettin Köpek, Selçuklu hânedanına mensup olduğu rivayetini yayarak tahta geçmeyi planlamaktaydı. Nihayet durumu anlayan sultan, Sivas subaşısı Hüsâmedttin Karaca’nın desteğiyle 1238’de Sâdettin Köpek’i ortadan kaldırarak kendini ve devleti onun tahakkümünden kurtardı; arkasından da şerrinden bir köşeye sinmiş olan eski devlet adamlarından Mühezzebüttin Ali, Şemsettin Muhammed el-İsfahânî, Veliyyüttin Tercüman, tarihçi İbn Bîbî’nin babası Mecdüttin Muhammet ve Celâlettin Karatay gibi kişileri önemli görevlere getirdi. Daha sonra Anadolu’da Gürcü Hatun adıyla tanınacak olan Gürcü Prensesi Tamara ile evlendi.